Polskie Malarstwo

Niewiele da się znaleźć cech łączących realizm francuski z jego polskim odpowiednikiem. Wspólne były w zasadzie tylko ogólne idee epoki oświecenia, różna natomiast pozycja obu krajów – tak pod względem swobód narodowych i politycznych, jak i poziomu rozwoju gospodarczego
Polska znajdowała się pod zaborami i nieustannie walczyła o utrzymanie kulturowej tożsamości narodu. W takiej sytuacji najbardziej aktualne okazało się malarstwo historyczne. Wielu artystów, z Janem Matejką na czele, podporządkowało swoją twórczość społecznej służbie „ku pokrzepieniu serc” i kształtowaniu świadomości narodowej. W odróżnieniu od Francji, dziewiętnastowieczna Polska była krajem rolniczym, w którym dominującą grupę społeczną stanowili chłopi. Z tego m.in. powodu stali się oni tematem fascynującym malarzy, którzy poświęcając im swe płótna, chcieli zamanifestować podziw dla ich ciężkiej pracy, a także wywodzące się z romantyzmu przeświadczenie o szczególnym posłannictwie ludu. Wierzono, że w jego obrzędach, tradycji i etosie odnaleźć można prawdziwą Polskę.
Pierwszą fazę realizmu w Polsce nazywa się realizmem chłopskim. Kierunek ten wykształcił się z malarstwa pejzażowego i rodzajowego, które z czasem ewoluowało ku realizmowi społecznemu. Przykładem mogą być prace Józefa Szermentowskiego i Wojciecha Gersona. Obaj artyści malowali widoki wsi polskiej, życie i obyczaje jej mieszkańców. Wysoką pozycję wśród realistów zajmował Aleksander Kotsis – z pochodzenia podhalański chłop, opisujący własny świat z dystansem i obiektywizmem.
Druga, późniejsza, faza realizmu w malarstwie polskim XIX wieku nastąpiła po klęsce powstania styczniowego, w okresie zaostrzonego carskiego reżimu, ale także przyspieszenia rozwoju kapitalizmu. W tym czasie radykalizowała się ideologia pozytywizmu, co w sztuce oznaczało aprobatę estetyki realizmu. Popularność zdobyło przekonanie, że nadrzędnym celem sztuki jest wierne, a nawet dokumentalne odtwarzanie rzeczywistości. W tym kontekście tematykę wiejską kontynuował Józef Chełmoński – mistrz nastrojowych pejzaży, doskonałych ujęć pędzących cwałem koni i pełnych dbałości o realia scen rodzajowych. Miasto również zaczęło inspirować polskich artystów. Najlepszym tego przykładem jest wczesna twórczość Aleksandra Gierymskiego, który był najbliższy problematyce francuskiego realizmu. Artysta tworzył wizerunki warszawskiej biedoty, pracujących robotników, rejestrował współczesne mu zwyczaje i obrzędy. Nie zabrakło też w polskim realizmie obrazów o aktualnych, proletariackich treściach. Wyszły one spod pędzla Stanisława Lentza, który namalował serię płócien o socjalistycznym przesłaniu. Specyficzną cechą polskiego realizmu był jego charakter polityczno-narodowy. Znakomitymi przedstawicielami tej odmiany kierunku byli: Maksymilian Gierymski (starszy brat Aleksandra), twórca m.in. dzieł poświęconych powstaniu styczniowemu, oraz Jacek Malczewski, który gehennie syberyjskich zesłańców poświęcił serię obrazów.
Dorobek dziewiętnastowiecznego realizmu zdobył trwałe miejsce i znaczenie w historii sztuki. Dzieła realistyczne niejednokrotnie inspirowały artystów późniejszej epoki, na przykład obrazy J.F. Milleta. „Kobiety zbierające kłosy” i „Siewca” były wielokrotnie kopiowane przez Vincenta van Gogha, a „Anioł Pański” doczekał się oryginalnego hołdu w postaci „Interpretacji paranoiczno-krytycznej” autorstwa ekscentrycznego surrealisty, Salvadora Dalego.”

Podobne:

• Realizm
• Malarstwo niderlandzkie w XVIw.
• Impresjonizm w Polsce
• Znaczenie realizmu w malarstwie
• Powstanie malarstwa rokokowego

Tags: sztuka polska