Malarstwo niderlandzkie w XVIw.
W XVI wieku malarstwo niderlandzkie zespoliło tradycję realizmu mistrzów XV wieku z formami włoskiego renesansu. Wielu artystów uległo italianizmowi – modzie na motywy włoskie i antyczne oraz tematykę mitologiczną 
Jednakże nowe wzory były przyjmowane często w sposób powierzchowny. Niespójnie połączone z rodzimą tradycją tworzyły malarstwo dziwaczne, przeładowane szczegółami, stosujące przesadnie plastyczny modelunek. Przykładem artysty italianizującego jest Jan Gossaert zwany Mabuse (ok. 1478– między 1533 a 1536), który podczas pobytu we Włoszech studiował posągi antyczne. Pasjonował się aktem, dając temu wyraz w licznych scenach mitologicznych („Neptun i Amfitryta”, „Herkules i Dejanira”). Obok italianizmu istniał nurt malarstwa rodzimego mniej zależny od form włoskich – wykazywał duże zainteresowanie pejzażem i scenami z życia codziennego. Początkowo związane z tematyką biblijną w niedługim czasie stały się one niezależnymi gatunkami malarskimi. Duże zasługi dla rozwoju pejzażu miał Joachim Patinir (1485–1524), który przedstawiał rozległe krajobrazy z niewielkimi postaciami ludzkimi. Jedne z najwcześniejszych przykładów świeckiego malarstwa rodzajowego stworzył Lucas van Leyden (1494–1533). Czerpał on tematy z życia i rodzimych obyczajów (np. gra w karty), obdarzając je moralizatorskimi treściami. Pieter Aertsen (ok. 1508– 1575) i Joachim Bueckelaer (ok. 1530–ok. 1575) wprowadzili do tematyki malarstwa kiermasze ludowe, targi warzywne i rybne, z których wykształciły się tzw. martwe natury jadalne. Całkowicie wolna od wpływów włoskich była niezwykle oryginalna twórczość Hieronymusa Boscha (właśc. H. van Aeken, ok. 1450–1516). Nieokiełznana wyobraźnia artysty stworzyła nierealny świat snu i halucynacji, pełen niesamowitych stworów („Kuszenie św. Antoniego”). Jego obrazy nie były jednak dziwactwem, zawierały ukryte treści symboliczne. Większość z nich miała sens dydaktyczny i moralizatorski, gdyż przedstawiała w sposób ironiczny szaleństwo świata („Wóz z sianem”). Niektóre, wyrażając skomplikowane poglądy filozoficzno-religijne, głosiły powrót ludzkości do stanu pierwotnej czystości i podporządkowanie naturze („Ogród rozkoszy”). Sztuka włoska miała niewielki wpływ również na Pietera Bruegela starszego (ok. 1528– 1569) zwanego Chłopskim, najwybitniejszego malarza niderlandzkiego XVI wieku. Nawiązując początkowo do stylu Boscha i Patinira, stworzył on nowy typ świeckiego malarstwa o moralizatorskiej wymowie i tematyce ludowej okraszonej szczyptą rubasznego humoru. Bruegel wykonał cykl filozoficznych pejzaży związanych z porami roku, łącząc je ze scenami zajęć wiejskich. Ukazując chłopów pracujących na polach („Żniwa”, „Sianokosy”), wtapiał ich w nastrojową, panteistycznie odczuwaną przyrodę. Słaby człowiek, niewiele znaczący wobec potęgi groźnej natury, jest podporządkowany jej odwiecznemu rytmowi. W scenach pozbawionych idealizacji Bruegel obrazował również odświętne życie na wsi („Taniec chłopski”, „Wesele chłopskie”). Niekonwencjonalną formę miały kompozycje religijne, w których główne zdarzenia giną pośród wielu innych epizodów i tłumu postaci („Droga na Golgotę”, „Nawrócenie Szawła”). Malarz wyrażał w ten sposób gorzką prawdę, że świat przechodzi do porządku dziennego nawet nad wielkimi wydarzeniami i tragedią wybitnych jednostek, której niekiedy nawet nie zauważa („Upadek Ikara”). Bruegel łączył realizm z uproszczeniem. Postacie ludzkie o pospolitych twarzach były u niego krępe, podobne do wypchanych kukiełek. Nie interesowały go piękne proporcje i wyszukane pozy. Renesans Północy był zjawiskiem niejednolitym, łączącym wiele różnych elementów stylistycznych. W Niemczech zakończył się w połowie XVI wieku, a wraz z nim najlepszy okres w dziejach niemieckiego malarstwa. Inaczej w Niderlandach. Nurt italianizujący znalazł kontynuację w prężnie rozwijającym się manieryzmie. Nurt rodzimy, w którym wykształciły się nowe gatunki tematyczne (malarstwo pejzażowe i rodzajowe oraz martwa natura), dał początek wspaniałemu rozwojowi malarstwa holenderskiego i flamandzkiego w XVII wieku.”
Podobne:
Tags: analiza obrazu
